Wereldwijd wonen: het studiehuis van Aalto

Op regelmatige basis schrijft Bloem en Lemstra Architecten een artikel over een woning of een woonvorm. Soms dichtbij huis, soms ver weg, maar altijd gebaseerd op eigen bevindingen.

Een studiehuis om van te leren

We zijn in Helsinki om de verfijnde Scandinavische architectuur van dichtbij te bekijken. Een van de hoogtepunten van de trip zal het bezoek aan het woonhuis van Alvar Aalto zijn. Aalto was een van de meest invloedrijke architecten in Scandinavië en behoort tot de grote meesters van de modernistische architectuur. In 1936 realiseerde hij zijn eigen woonhuis in de statige wijk Munkkiniemi vlakbij het Finse binnenmeer Laajalahti.

Alvar Aalto (1898 ‐ 1976) wordt gezien als de grondlegger van de organische vormgeving binnen het modernisme. Behalve architect was hij ook industrieel ontwerper, schilder en beeldhouwer. Hij werd geboren als oudste zoon in een gezin met vier kinderen en verhuisde met zijn ouders op vijfjarige leeftijd naar Jyväskylä, waar hij opgroeide tussen glooiende landschappen en nabij de Finse meren. Hier ontstond zijn voorliefde voor organische vormen en natuurlijke materialen; een passie die is terug te vinden in zijn vele ontwerpen. Wereldberoemd werd de zogeheten ‘Aalto vaas’ geïnspireerd op de Finse Fjorden. We zijn benieuwd of wij deze voorliefde voor organische vormen en natuurlijke materialen ook in dít modernistisch ogende woonhuis terug zullen vinden!

We bezoeken het huis op een frisse heldere Finse ochtend. In een verrassend normale straat ligt plots het bijzondere woonhuis van Aalto. Aan de straatzijde oogt het huis streng en gesloten en het ademt functionalisme en minimalisme uit. Alleen de organische natuurstenen trap die ons naar de ingang leidt doorbreekt het strakke ritme van de hoekige volumes. Eenmaal binnen herkennen we Aalto’s organische benadering van de moderne architectuur. Diverse houten panelen, linnen en juten wandbekleding geven de hoekige ruimtes een natuurlijk en zacht karakter. Functionele elementen worden afgewisseld met innovatief materiaalgebruik, verfijnde details en levendige vormen. Het gebouw lijkt een collage van componenten die samen een eenheid vormen. We vragen ons af hoe deze bijzondere combinatie van elementen tot stand is gekomen.

Wat blijkt; in 1934 wisten Alvar en zijn vrouw Aino een leeg stuk grond op Riihitie in Helsinki te bemachtigen waar zij een woonhuis met atelier wilden realiseren. Het uitgangspunt was een helder ontwerp voor een warm en persoonlijke woonhuis opgebouwd uit simpele en gangbare materialen. Aalto gebruikte de bouw van zijn huis echter ook als een experimenteel project waarin hij nieuwe materialen, bijzondere structuren en verschillende bouwtechnieken kon te testen. Principes waar hij in eerdere jaren aan gewerkt had kon hij hier daadwerkelijk uitvoeren. Het resultaat was een ongecompliceerd intiem gebouw voorzien van bijzondere elementen; een combinatie van leven en werk!

Het ontwerp is opgebouwd uit heldere vormen, gestapelde elementen en rechte lijnen.Het exterieur is een samenstelling van natuurstenen wanden, houten deuren, wit gekeimde gevels en met zwarte latten beklede volumes. Een compositie en samenstelling van materialen die zelfs tientallen jaren nog eigentijds en modern ogen.

Voor Aalto vormt in het merendeel van zijn ontwerpen de woonruimte het hart van het huis. In zijn eigen woonhuis is dat niet anders. De woonruimte vormt het centrum van huis en tuin en is, door openingen in verschillende soorten en maten, verbonden met diverse vertrekken en de buitenruimte.

Door de harmonieuze afwisseling van open en gesloten vlakken en eenvoudige geometrische vormen ontstaat een gevoel van rust en ruimte. Het veelvuldige gebruik van houten accenten levert het huis een natuurlijke uitstraling en – ondanks alle hoekige vormen – een zacht karakter. De consequente toepassing van witte wanden, zwarte kolommen en panelen van natuurlijke materialen resulteert in een modern warm geheel.

De bijzondere manier waarop Aalto omgaat met de natuur, de plek, het licht en materialen komt overal terug in dit ontwerp. De toepassing van een diversiteit aan ramen is niet toevallig gekozen. Iedere ruimte is voorzien van een weloverwogen positie van de ramen die de juiste lichtinval, privacy of uitzicht levert. De hoog gepositioneerde raampartij in het atelier zorgt voor een intiem karakter en voor gedoseerd functioneel licht van boven. De plek waar zijn bureau staat is echter weer voorzien van een raam op ooghoogte met een eindeloos vergezicht voor nieuwe inspiratie. De ronde daklichten op de bovenste etage geven de gangen een bijzondere sfeer. Aalto, de ‘meester van het licht’ doet zijn naam eer aan!

Tientallen jaren later mag het ontwerp van Aalto op sommige vlakken enigszins  gedateerd ogen, veel van zijn ontwerpideeën voelen nog steeds eigentijds aan. De ingrediënten die Aalto keer op keer tot een harmonisch geheel samenbracht vormen voor Bloem en Lemstra Architecten een bron van inspiratie.

Ook wij zijn telkens weer opzoek naar de balans tussen modern en leefbaar, strak maar warm. Door een strakke vormtaal te combineren met natuurlijke materialen en moderne technieken ontstaat een harmonieus geheel. Weloverwogen gevelopeningen, bijzondere lichtinval en de fijne uitzichten zijn zowel voor Aalto als voor ons de componenten voor een fijn en sfeervol woonhuis.

Share