Wereldwijd wonen: een meesterlijke residentie

Op regelmatige basis schrijft Bloem en Lemstra Architecten een artikel over een woning of een woonvorm. Soms dichtbij huis, soms ver weg, maar altijd gebaseerd op eigen bevindingen.

De droom van een architect

Het ontzag voor de gebouwen van de wereldberoemde Braziliaanse architect Oscar Niemeyer drijft ons in de eerste plaats naar Brazilië. Jarenlang werden wij geboeid door zijn ogenschijnlijk ongecompliceerde architectuur. De praktijk had ons immers geleerd dat eenvoud zo gecompliceerd kan zijn.

Oscar Niemeyer (1907-2012) bezat het talent met één kernachtige schets een nieuw ontwerp te visualiseren. Met een aantal eenvoudige lijnen werden zijn ontwerpen geboren. Zelfs na de realisatie van zijn ontwerpen bevatten zijn allereerste schetsen nog altijd de essentie van het gebouwde.

Op een warme Braziliaanse zomerdag ontvluchten wij het broeierige leven van Rio de Janeiro en pakken een rumoerige bus naar een plek buiten de stad. Na een half uur komen we aan in een buitenwijk en de chauffeur rijdt een met palmbladeren overdekte smalle weg in richting onze eindbestemming. We stoppen nabij de oksel van een haarspeldbocht en daar ligt het droomhuis van Oscar Niemeyer verscholen in het woud: Casa das Canoas.

Casa das Canoas, het woonhuis van de architect Niemeyer, was een ontwerp van eigen hand. Na het ontwikkelen van een veelzijdig oeuvre kwam de architect na ruim 15 jaar in 1952 eindelijk toe aan het bouwen van zijn eigen huis in Rio de Janeiro. Zijn eerdere werk, uiteenlopend van een park met paviljoenen voor exposities en een 37 verdiepingen hoog appartementsgebouw, wordt gekenmerkt door dynamische vormen en het gebruik van beton. Wij kennen de prachtige afbeeldingen van Casa das Canoas uit prentenboeken en we zijn benieuwd of dit daadwerkelijk een huis is waar iedere architect van droomt.

De witte betonnen luifel uit de boeken, herkennen we tussen de junglebladeren door en verraad de plek waar we moeten zijn. De klamme hitte achtervolgt ons als wij ons via een poort op het pad richting het huis begeven waar een verademing op ons wacht. Aan het eind van het pad treffen we een perfecte uitwerking van het droomscenario dat Oscar Niemeyer voor ogen moet hebben gehad toen hij zijn idee in simpele lijnen op papier zette.

Op een open plek in het bos staat een paviljoen, omringd door bomen en met een organisch gevormd zwembad aan haar voeten. Al starend naar deze eerste impressie wanen wij ons terug in de tijd en zien we voor ons hoe deze plek, hoe dit huis, een elegante verwezenlijking van rijkdom moet zijn geweest:

Al zittend aan het zwembad, in de schaduw van de luifel, met op de achtergrond het ruisen van de zee, zien wij hem zitten, Oscar Niemeyer, heer en meester, ontwerper van zijn droomhuis op deze magische plek.

Wat wij nu aantreffen is een serene rust en een huis dat bijna niet lijkt te bestaan: het transparante huis gaat op in de omgeving. In alle facetten van de woning zien we het gevoel van Oscar Niemeyer terug en herkennen we de ideeën van Niemeyer’s grote voorbeelden; le Corbusier en Mies van der Rohe. De ronde glasgevels onderscheiden buiten van binnen en de witte meanderende luifel lijkt te zweven in het woud. In werkelijkheid zijn het de elegante zwarte stalen kolommen waar het platte dak op rust. Een grote rots verbindt het zwembad, het huis, het dak en het landschap op een natuurlijke manier.

Binnen in het huis wisselen open en gesloten gekromde vlakken zich af waardoor het huis soms lijkt te verdwijnen en op een volgend moment heel tastbaar is. Het platte dak en de slanke kozijnen omlijsten de omgeving waardoor het exterieur onderdeel wordt van de binnenruimte. Het huis lijkt te ademen en haalt de natuur naar binnen. Alle ruimtes in het ‘paviljoen’ lopen in elkaar over; zithoek, eethoek en keuken maar ook binnen en buiten. De zithoek wordt omarmd door een gebogen wand bekleed met slanke houten latten. Vanuit de zithoek is vanuit een luie stoel door een klein raam zicht op de verder weg gelegen zee. Zelfs de meeste gesloten ruimte van het huis, het toilet, wordt op een bijzondere manier verbonden met de omgeving. Door middel van een betonnen plafond met talrijke cirkelvormige glazen openingen strijkt het zonlicht de ruimte in.

Daar waar de grote rots het huis binnen dringt leidt een trap naar het hart van het huis; een uit natuursteen opgetrokken basement. Onder de luchtige bovenwereld bevinden zich namelijk de private ruimtes: drie slaapkamers, twee badkamers en een werkkamer. Hier worden opnieuw door bijzonder vormgegeven ramen de kamers verrijkt. De edelsteenvormige ramen in de slaap- en werkkamers bieden zicht op de tropische bomen.  De hoge cirkelvormige openingen in de badkamers zorgen opnieuw voor een buitengewone lichtinval.

Oscar Niemeyer was een bevlogen architect en een dynamische man en dit is zichtbaar en voelbaar in het huis dat hij ontwierp voor hem en zijn familie. De verwezenlijking van zijn droomhuis getuigt van wijsheid en talent. Het huis ademt passie en gevoel terwijl het de kundigheid van een groot architect uitstraalt.

Hoewel de ontwerpen van Bloem en Lemstra Architecten nauwelijks organische vormen kennen, zijn de ideeën van Niemeyer wel degelijk een grote inspiratiebron! In de vrijstaande villa’s die wij de afgelopen jaren hebben mogen ontwerpen voert wit beton vaak de boventoon en wordt dit materiaal veelal gecombineerd met zwarte slanke kozijnen en natuurlijke materialen. Op de unieke locaties waar Bloem en Lemstra Architecten tot dusver heeft gebouwd werden,  zoals Niemeyer ons leerde, waardevolle elementen uit de omgeving geïntegreerd met de binnenruimte.  Een bijzondere zichtlijn, een natuurstenen basement, grote glasvlakken en openslaande puien, bijzondere lichtinval en een fraai vormgegeven zwembad: het zijn lessen uit het verleden die wij met liefde toepassen in architectuur van nu.

Share