Exclusieve metselstenen

In de oude dorpskern van Schiermonnikoog die ook nog beschermd dorpsgezicht is, is baksteen vereist door de welstand. We zullen er aan moeten geloven, al voelen we op voorhand nog een lichte tegenzin, omdat we sinds onze studie baksteen associëren met klassiek en ouderwets.

We hebben eerder de opdracht gekregen om een ontwerp voor een nieuwbouwwoning te maken in het centrum van Schiermonnikoog. In het door ons bedachte concept proberen we de essentie te vatten van het traditionele ‘eilanderhuis’ zonder enige vorm van opsmuk. We abstraheren de hoofdvorm en proberen verder alles zo strak mogelijk te detailleren. Zo verdwijnen de rollagen, het vertande metselwerk, de gevelankers, de raamroedes en zelfs de bakgoot buiten de gevel.

Samen met de opdrachtgever gaan we op pad op zoek naar voorbeelden van baksteen. Voor ons een redelijk nieuwe ervaring aangezien we met de ontwerpen van Bloem en Lemstra Architecten de afgelopen jaren een aantal nieuwbouwwoningen hebben opgeleverd, maar geen daarvan had baksteen als gevelafwerking.

Om het gebouw wel goed in zijn omgeving te laten passen, besluiten we om de strakke detaillering te combineren met een traditionele steen en pan. Voor de steen valt ons oog op de meest ambachtelijke steenfabriek van Nederland: firma Vogelensangh in Deest.

Hoewel het terrein gelegen is in de nabijheid van meerdere steenfabrieken, leidt het geen twijfel waar we moeten zijn. Een monumentale oude schoorsteen trekt onze aandacht en loodst ons naar de entree. We worden door directeur Han uiterst vriendelijk ontvangen en we vertellen onze wensen. Naar het zien van enkele voorbeelden krijgen we een rondleiding door de fabriek.

De fabriek van Vogenlensangh is de enige nog werkende kolengestookte ringoven in Nederland. In een continue proces wordt het vuur in een enorme metselwerk ring over de stenen heen geleid. (in alle moderne fabrieken gaan de stenen juist door het vuur). Het huidige vuur van de kolen in deze oven is aangestoken in de jaren ’80 en brandt sindsdien. De sfeer van ambachtelijkheid straalt uit naar alle medewerkers. Hier wordt op ambachtelijke wijze hard gewerkt aan een mooi eindproduct.

Qua kleur is er alleen beschikbaar wat de natuur te bieden heeft. Er is roodbakkende klei en geelbakkende klei. De kleur na het bakken varieert per steen al naar gelang hij hoog of laag in de over heeft gestaan en afhankelijk van of de stoker hem bijvoorbeeld nog extra heet heeft gemaakt. Door sortering van diverse kleurvarianten is de ideale mix naar wens van de opdrachtgever samen te stellen. Er wordt geen gebruik gemaakt van additieven zoals zand en kleurstoffen en ook niet van hulpmiddelen als motiefstempels. Het eindproduct is van nature zo gevarieerd dat additieven niet nodig blijken.

Wij zoeken naar een gele mix met groene/zwarte accenten (heet gestookte stenen) en voor de plint willen we de donkerste stenen uit de rode mix. In de fabriek stellen we een proefmuurtje op zoals we het zouden willen toepassen en we bekijken nog wat foto’s van de combinatie met terugliggend voegwerk. Wat we op de foto’s zien zijn robuuste gevels met veel reliëf en karakter en zeker ook eigentijds. We nemen wat stenen mee voor de welstand. Al met al een zeer nuttige en leerzame dag waarbij onze aanvankelijke terughoudendheid heeft plaatsgemaakt voor enthousiasme.

Enkele weken later wordt de steen positief ontvangen door de welstand en kunnen we toewerken naar de start van de bouw. Deze zal in september 2013 aanvangen.

Share